/ BLOG FOTO VIDEO

Jaką lampę błyskową kupić? Porównanie i różnice

Poradniki, Sprzęt Fotograficzny,

Lampy błyskowe można podzielić na kilka kategorii sprzętu o różnej konstrukcji, charakterze i zastosowaniu. Przyjrzyjmy się ich charakterystykom i funkcjom.

Lampy wbudowane

Najpowszechniej stosowane są lampy błyskowe w korpusach aparatów. Ich użyteczność jest jednak niewielka i sprowadza się zazwyczaj do oświetlenia sceny w sytuacji kiedy nie mamy innego wyjścia. Konstrukcja takiej lampy bardzo ogranicza kreatywne kształtowanie światła. Palnik skierowany jest na wprost przez co uzyskane kadry mogą być pozbawione plastyki i naturalnego światłocienia.

lampa w aparacie

Zarówno w przypadku wbudowanych lamp błyskowych jak i zewnętrznych flashy siłę błysku określa ich liczba przewodnia (GN). Jest to wartość wyrażona w metrach, będąca iloczynem odległości dzielącej lampę od obiektu i wartości przysłony pozwalającej uzyskać prawidłową ekspozycję (przy ISO 100). Oznacza to, że jeśli liczba przewodnia lampy wynosi 28 to poprawnie oświetlimy za jej pomocą obiekt oddalony o 10m jeśli wybierzemy przysłonę 2.8. Jeśli odległość wyniesie 5m to powinniśmy wybrać wartość przysłony 5.6. Im wyższa liczba przewodnia tym wyższą mocą dysponuje lampa.

W przypadku lamp wbudowanych w korpusy aparatów liczba przewodnia mieści się w przedziale 8-14 co oznacza, że jest ona relatywnie niewielka i  znacznie niższa od tej oferowanej przez zewnętrzne lampy błyskowe.

Lampy reporterskie

W tym przypadku nazewnictwo bywa różne: lampy reporterskie, lampy aparatowe, lub lampy systemowe, jednak zwykle chodzi po prostu o zewnętrzne lampy błyskowe. Tzn. takie, które stanowią dodatkowe wyposażenie aparatu fotograficznego lub mogą być używane na odległość.

lampy reporterskie

Tego rodzaju lampy pozwalają kształtować światło na różne sposoby i stosować kreatywne techniki oświetleniowe. Znaczną przewagę nad wbudowanymi w aparat flashami dają im już same cechy konstrukcyjne. Wyraźnie większy „palnik” to większa moc światła, która w tego rodzaju lampach oznacza liczbę przewodnią z przedziału: 20-60 (w zależności od modelu lampy). Jest szereg innych korzyści, które wynikają z samej konstrukcji lamp. Palnik umieszczony jest wysoko nad aparatem tak aby światło nie było blokowane przez obiektyw. Dodatkowo w większości dostępnych modeli mamy możliwość zoomowania palnika.

Zoom palnika – funkcja pozwalająca zmienić kąt rozsyłu światła lampy reporterskiej. Przesunięcie palnika lampy do przodu lub do tyłu wewnątrz obudowy lampy pozwala uzyskać szeroki lub wąski snop światła. Wąski strumień światła dotrze dalej niż szeroki, ale oświetli znacznie mniejszą powierzchnię. Ma to spore znaczenie np. w sytuacji kiedy używamy obiektywów o zmiennych ogniskowych. Większa ogniskowa to bardziej oddalony, ale mniejszy obiekt, z kolei szeroki obiektyw to zazwyczaj większy obiekt ale niewielka odległość – w takich sytuacjach zmiana kąta rozsyłu światła jest bardzo użyteczna bo pozwala nam skierować je dokładnie tam gdzie jest potrzebne.

zoom palnika lampy błyskowej

Sama konstrukcja umożliwia również dobranie odpowiedniego kąta nachylenia palnika, obrócenie go do góry i na boki. Dzięki temu możemy stosować techniki polegające na odbijaniu światła lamp od sufitu lub ścian. Rozwiązanie takie daje o wiele lepsze rezultaty niż oświetlanie obiektu „na wprost”. Światło odbite od jakiejś powierzchni zupełnie zmienia charakter. Odbite od np. od białego sufitu będzie zbliżone do warunków naturalnych gdzie światło pada z góry a jednocześnie jest łagodniejsze bo źródłem światła w tej sytuacji jest duża powierzchnia sufitu (wedle zasady, że im większa powierzchnia świecąca tym łagodniejsze światło a im mniejsze źródło światła tym ostrzejsze przejścia tonalne między światłem i cieniem).

Być może kluczową cechą lamp reporterskich jest ich mobilność. Zdecydowana większość z nich zasilana jest poprzez baterie alkaliczne lub akumulatory wielokrotnego ładowania. Ponadto wiele modeli umożliwia również podłączenie zewnętrznego battery packa. Niewielkie rozmiary i zasilanie nie wymagające dostępu do sieci energetycznej to zalety, które pozwalają pracować z lampami reporterskimi w plenerze, w studio czy w dowolnej innej lokalizacji.

Jedną z podstawowych funkcji wszystkich lamp jest oczywiście regulacja energii błysku. W różnych modelach dostępne są różne zakresy regulacji a najlepsze z nich oferują minimalną siłę błysku na poziomie 1/128 pełnej mocy. Im większą dysponujemy regulacją, tym swobodniej możemy reagować na zmieniające się warunki oświetleniowe.

Poza funkcjami wynikającymi z budowy, lampy reporterskie kryją jeszcze cały szereg użytecznych funkcji związanych z różnymi trybami pracy. Poniżej omawiamy kilka podstawowych:

MANUAL – Czyli tryb manualny, w którym ustawienia odbywają się całkowicie manualnie. Lampa świeci zgodnie z wybranymi przez użytkownika wartościami. To tryb zupełnie elementarny dostępny w prawie wszystkich lampach reporterskich od najtańszych do najdroższych modeli. Dobry w warunkach, które możemy zaplanować np. sesja studyjna.

MULTI – Tryb stroboskopowy. Lampa w tym trybie świeci serią błysków według wybranych ustawień: ilość błysków i ich częstotliwość. Tryb ten można stosować do rejestrowania ruchu lub wykonywania serii dynamicznych kadrów, z których będziemy wybierać najlepsze.

TTL (eTTL, iTTL, aTTL, ADI) – Tryb automatycznego pomiaru ekspozycji. Lampa w tym trybie koryguje ustawienia mocy na podstawie pomiaru ekspozycji dokonanego przez aparat lub samą lampę (w zależności od modelu i systemu). Ustawianie błysku przez tryb automatyczny bardzo przydaje się w sytuacjach wymagających szybkich reakcji na zmieniające się warunki oświetleniowe, czyli np. w reportażu.

TTL i kompensacja ekspozycji

FEC (Flash exposure compensation) – Kompensacja siły błysku. Funkcja bardzo użyteczna szczególnie gdy lampa ustawiona jest w trybie TTL. Zdarza się, że pomiar światła w trybie TTL będzie błędny z powodu jakichś elementów w kadrze np. duże białe powierzchnie odbijające światło. W takich sytuacjach TTL dobierze zbyt małą siłę błysku bo uzna, że światła jest dostatecznie dużo. Tymczasem reszta kadru pozostanie niedoświetlona. Kompensacja ekspozycji pozwala szybko skorygować błąd automatycznego pomiaru i dodać bądź odjąć odpowiednią ilość światła. Warto pamiętać, że FEC  w przeciwieństwie do kompensacji ekspozycji ustawianej w aparacie wpływa wyłącznie na światło lampy błyskowej.

FEB (Flash exposure bracketing) – funkcja pozwalająca wykonać kilka zdjęć (najczęściej 3), każde z inną siłą błysku. Dzięki temu mamy większą pewność, że uzyskamy poprawną ekspozycję.

Synchronizacja z 1 i 2 kurtyną – Ta funkcja pozwala wybrać moment wyzwolenia błysku lampy. Możemy wybrać czy lampa ma błysnąć w momencie kiedy migawka aparatu startuje by odsłonić matrycę czy w chwili kiedy startuje druga kurtyna by zasłonić matrycę. Nabiera to sporego znaczenia przy długich czasach otwarcia migawki i pozwala kreatywnie wykorzystywać flash. Długi czas otwarcia pozwala zarejestrować ruch – obraz jest rozmyty, użycie flasha zamraża moment w kadrze. Dzięki temu otrzymujemy obraz, który łączy elementy rozmyte i ostre – te zamrożone przez błysk. Wybór pierwszej lub drugiej kurtyny decyduje o tym czy zamrażamy ruch na początku naświetlania matrycy czy tuż przed zakończeniem naświetlania.

HSS / Auto FP (High Speed Sync / Auto Focal Plane) – Tryb synchronizacji lampy błyskowej z bardzo krótkimi czasami otwarcia migawki. czyli takimi które schodzą poniżej czasu synchronizacji właściwego dla danego aparatu. Zwykle standardowy sync speed wynosi 1/250s. Więcej o HSSie w artykule: Jak pokonać czas synchronizacji? Kilka słów o trybie HSS.

Studyjne lampy błyskowe

Tam gdzie lampa reporterska to zbyt mało, trzeba sięgnąć po studyjne lampy błyskowe. Są między nimi dwie zasadnicze różnice. Po pierwsze lampy studyjne są wyraźnie większe, cięższe i mniej poręczne, a w dodatku większość z nich wymaga zasilania sieciowego. Dlatego nie kwalifikują się raczej do kategorii „rozwiązania mobilne”. Po drugie dysponują znacznie większym zapasem energii błysku niż kompaktowe flashe. W przypadku lamp reporterskich o ich możliwościach informowała liczba przewodnia (GN). W lampach studyjnych mówimy raczej o watosekundach (Ws) lub dżulach (J). Niestety nie mamy przelicznika, który pozwalałby precyzyjnie porównywać te wartości. Jednak najsłabsze nawet lampy studyjne mające ok. 200Ws są porównywalne z najmocniejszymi lampami reporterskimi. Natomiast najmocniejsze z nich mające ok. 1200Ws to już wielokrotnie większa energia błysku. Daje to zupełnie nowe możliwości.

studyjne lampy błyskowe

Jedną z tych możliwości jest korzystanie z modyfikatorów światła o różnej charakterystyce. Znacznie cięższych i większych niż te, których używamy z lampami reporterskimi. Większy modyfikator zwykle zabiera więcej światła, dlatego ważny jest odpowiedni zapas mocy w lampie. Dodatkowo w grę wchodzi również kwestia rozkładu światła. Palnik w lampie reporterskiej może świecić tylko w ograniczonym zakresie – bo jest ukryty wewnątrz obudowy, natomiast palnik lamp studyjnych jest zazwyczaj wysunięty do przodu, dzięki czemu światło rozchodzi się dookoła. Jeśli zamontujemy na lampie modyfikator, np. softbox, światło z lampy reporterskiej będzie skierowane głównie do przodu – dlatego powierzchnia softboxa będzie świecić nierównomiernie – mocniej w środku i słabiej na brzegach. Jeśli ten sam modyfikator zamontujemy na lampie studyjnej światło wewnątrz będzie się rozchodzić równomiernie i dzięki temu softbox będzie świecić całą powierzchnią. Schemat poniżej ilustruje jak rozchodzi się światło lampy reporterskiej a jak studyjnej:

lampa studyjna vs lampa systemowa

Wybór modyfikatorów światła dla lamp studyjnych jest naprawdę szeroki a jedynym ograniczeniem może być typ mocowania modyfikatora. Wybór systemu, który ma większy dostęp do różnego rodzaju modyfikatorów może się okazać bardzo praktyczny. Najbardziej rozpowszechnionym standardem jest mocowanie bowens nazywane też S-mount lub Bowens S. Jest to charakterystyczny pierścień z trzema ząbkami blokującymi modyfikator w lampie:

mocowanie bowens s mount

Modyfikatory światła z mocowaniem bowens to świetne narzędzie, dające ogromne możliwości wpływu na kształt i charakter światła. Dzięki softboxom możemy łagodzić charakter sceny i kierunkować światło. Czasze, beauty dishe i snooty pozwalają nadać światłocieniom większą ostrość i umieszczać plamę światła dokładnie tam gdzie wymaga tego kadr. Przekłada się to oczywiście na klimat tworzonych scen. Dzięki właściwemu użyciu modyfikatorów ta sama lampa błyskowa może być źródłem światła zarówno dla stonowanych portretów jak i szorstkich zdjęć modowych.

softboxy i beuty dish

Oświetlenie studyjne to w zdecydowanej większości lampy manualne. Zarządzanie energią błysku odbywa się zazwyczaj za pośrednictwem potencjometru a w przypadku niektórych modeli lamp zdalnie za pomocą wyzwalaczy radiowych łączących funkcje sterownika. W studio to my całkowicie kontrolujemy warunki oświetleniowe, zatem automatyczny pomiar światła czy kompensacja ekspozycji zupełnie się nie przydadzą. O ekspozycji decyduje przysłona, czas otwarcia migawki, ISO oraz ustawienia energii błysku lampy studyjnej.

Wybierając lampę reporterską łatwo możemy porównać kilka modeli sprawdzając, które obsługują TTL, HSS i inne funkcje. Porównanie lamp studyjnych wymaga zwrócenia uwagi na inne parametry:

Energia błysku – potocznie, choć nieprecyzyjnie nazywana mocą lampy. Zwykle waha się w przedziale od kilkuset do 1200Ws choć są też jeszcze mocniejsze głowice błyskowe. Co możemy zrobić z taką mocą? 1200Ws z dużym prawdopodobieństwem nie przyda się nam w samym studio. Jeśli użyjemy odpowiedniego zasilacza plenerowego możemy jednak zabrać taką lampę w plener i spróbować „zgasić słońce”. O tej technice na pewno jeszcze będziemy wspominać. Do zwykłego portretu zwykle wystarcza 200-600Ws. Kiedy używamy modyfikatorów z gridem i tracimy w ten sposób nieco mocy przyda się silniejsza lampa ok. 800Ws.

Czas błysku – czas błysku lampy studyjnej ma w pewnych sytuacjach kluczowe znaczenie. Im krótszy czas błysku tym większa pewność, że uda się uzyskać bardzo ostry kadr. Jeśli studio jest dobrze wyciemnione to czas otwarcia migawki aparatu traci znaczenie na rzecz czasu błysku lampy. Szybkie lampy o czasie błysku w okolicach 1/10.000s potrafią skutecznie zamrozić ruch cieczy np. podczas rozprysku wody. Pisaliśmy o tym w tekście o lampach Jinbei MSN: Zamrażanie ruchu z szybkimi lampami studyjnymi. Lampy o krótkim czasie błysku często znajdują zastosowanie w fotografii reklamowej lub produktowej. 

Regulacja energii błysku – czyli dość ważny parametr mówiący o tym jak bardzo elastyczna jest nasza lampa błyskowa. O maksymalnych osiągach mówi nam oczywiście max energia błysku. Bardzo często max to jednak zbyt wiele i warunki wymagają od nas zastosowania źródła światła o mniejszej mocy. Wtedy właśnie przydaje się szeroki zakres regulacji. Najprostsze lampy błyskowe mają przełącznik 1/1 (pełna moc) – 1/2 (połowa mocy). To jednak wyjątkowo nieduże pole manewru. Przyjęło się, że najpowszechniej stosowanym standardem jest zakres 1/1- 1/32 ale coraz częściej spotykamy lampy pozwalające zejść do 1/64 lub nawet do 1/128 pełnej mocy!

Światło pilotujące – zdecydowana większość studyjnych lamp błyskowych dysponuje dodatkową żarówką, stanowiąca tzw. „pilota”. Jest to źródło światła ciągłego, które pozwala nam podejrzeć rozkład światła na planie zdjęciowym np. aby zobaczyć zmiany po zamontowaniu softboxa czy innego modyfikatora. Nie musimy wykonywać zdjęcia testowego bo błysk wyemitowany przez palnik lampy będzie się rozkładać tak samo jak światło pilotujące. Dodatkowo pilot oświetla plan zdjęciowy w zaciemnionym studio.

pilot i palnik lampy

Wymieniliśmy tylko najważniejsze cechy i różnice pomiędzy różnymi rodzajami lamp błyskowych. W kolejnych wpisach zajmiemy się lampami do zastosowań specjalnych: lampy typu boom, lampy plenerowe, czy lampy reporterskie o większej niż standardowo energii błysku.

Data: Marzec 22, 2016
Autor: Fripers.pl
Udostępnij: